Страницы

среда, 31 мая 2017 г.


Հետազոտական աշխատանքների թեմաները` «Վարդանանց պատերազմի կիսաբաց էջերը», «Նվարսակի պայմանագիրհաղթանա՞կթե՞ պարտություն», «Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը VI դարում», «Թեոդորոս Ռշտունիզորավար ևդիվանագետ», «Արաբական խալիֆայության դեմ պայքարի հերոսները», «Անկախության վերականգնման նախօրյակին»;
«Թեոդորոս Ռշտունիզորավար և դիվանագետ»
Թեոդորոս Ռշտունի մարզպան և Հայոց իշխան՝ 639-654 թվականներինընդհատումներով և զորավար։Սասանյան արքունիքիհամաձայնությամբ 628 թվականին նշանակվել է Մարզպանական Հայաստանի սպարապետ։ 634 թվականից վարել է նաև Հայոցմարզպանի պաշտոնը։ Եղել է Հայաստանի մարզպանը արաբական առաջին արշավանքների ժամանակ։ ՍասանյանՊարսկաստանի՝ արաբների կողմից գրավվելուց և դրա հետևանքով Մարզպանական Հայաստանի փաստացի անկախությունձեռք բերելուց հետո Թեոդորոս Ռշտունին իր ձեռքում է կենտրոնացրել երկրի պաշտպանությունը։Թեոդորոս Ռշտունին այդժամանակ հիվանդ էր և նա միայնակ գտվում էր Ախթամար կղզու վրաՔանիոր թագավորը հիվանդ էր և պետք էր մի ձևխուսափել անհարկի արյունահեղությունիցմարզերի իշխաններըհնազանվելով արաբներինԱմազասպոմ Մամիկոնյանիգլխավորությամբ կնքեցին պայմանաքից մարզերի իշխանների հետորոնք էլ հնազանդվեցին ԲյուզանդիայնՄուշեղՄամիկոնյանի գլխավորությամբ:Նրանք բաժանեցին հողը ձիվորների թվին համապատասխան և նշանակեցինհարկահավաքողներԱյդ հանրավաքողներ կոշտ էին վերաբերվում իր ժողովրդի հետ այնպես ինչպես օտարեկրացին կաներՀայաստանի բաժանման մասին իմանալովԹեոդորոսը կրկին խնդրեց արաբներից օգնությունոր ,,ջաղջախի և ցրի այդ հայերիցիսկ իվերայցիների ոչնչացնի թրով,, :Հայաստան արևմուտքից ,Փոքր Ասիայի կողքիցհարձակվեց արաբական զորքըորըղեկավարում է Հաբիբ-իբն-ՄասլամանՆա մոտեցավ Ֆեոդոսիպոնին և պաշարեց այնՔաղաքի պաշտպաները գրոհեցինբայցպարտություն կրեցինԱպա բնակիչները հանձնվեցին այն պայմանով ,որ նրանք կազատվեն Հռոմեացիների գլխահարկերիցՉնայացմտնելով քաղաքարաբները գողացան ոսկինարծաթը և քաղաքի գույքի մեծամասնությունը:Մի քանի ամիս հետո Հաբիբիմացավոր Փոքր Ասիայում և դրա դեմ հավաքվել է մի հսկայական բյուզանդական բանակորտեղ են օժանդակ ջոկատներըաբխազների ու դաշնակից Բյուզանդիայի ալալների և խազարներիբնակվողը հյուսիսումՎրաստանում և ԱլբանիայումՆախնդրել է ամրապնդել Մուավիի մոտ և հալիվ Ոսմանայիև նրանք ուղարկեցին նրան երկու զորքԳնալով դեպի հարավ-արևմուտքարաբները կռվեցին հռոմեացիների դեպ Եփրատի ափինընդ որում ջոկատներից մեկի առաջնորդի ուղարկածՍալման-իբն-Ռաբիան ալ-Բահիլի չոգնեցին ՀաբիբինԿանխելու համար գեներալների տարածայնություններըհալիֆը հրամայեՍալմանին գրավել Ալբանիանիսկ Հաբիբը մնաց Հայաստանում:Հաբիբը վերադարձավ Ֆեոդոսիոպոլ և այդտեղից շարունակեցիր ճամփորդություն հայկական հողերովՀայ իշխանները այդ ժամանակ չէին գործադրում դիմադրություն նվաճողներինՍպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանը ենթարկվեց արաբներինՌազմական գործողությունները վարել են միայն բյուզանդականզորքերըորոնց ղեկավարել է Մաֆրիան:Դվինի պաշարումից հետո արաբները կողմիցքաղաքացիները կնքեցինկապիտուլիացիայի պայմանագիրըԸնդ որումբյուզանդական զորքերըովքեր մասնակցել են քաղաքի պաշտպանությանըթալանել են ամրոցը և նահանջել են Նախիջևան:Դվինից Հաբիբ ուղարկեց իր զորքը տարբեր հայկական մարզերիսկ նա գնացել էարևմուտք և սկսել է հետապնդումը մի շարք հայ ֆեոդալների (ըստ երեւույթիննրանցովքեր կողմ էին արաբներինդիմադրությանը):
Սասանյան պետության քայքայումից հետո Հայաստանը հռչակել է անկախիսկ 639 թվականին վերամիավորել է նաևբյուզանդիային ենթակա հայկական գավառներըԲյուզանդիան Թեոդորոս շտունուն շնորհել է պատրիկի և կյուրապաղատիտիտղոսներ ու նրան ճանաչել Հայաստանի կառավարիչԹեոդորոս Ռշտունին ամրացրել է Հայաստանի բերդերըհզորացրելՀայոց այրուձին և հաջողությամբ դիմակայել արաբ նվաճողներինԴժգոհելով Թեոդորոս Ռշտունու ինքնուրույնքաղաքականությունից՝ բյուզանդական Կոստաս կայսրը 646-ին Հայոց իշխան է ճանաչել ոմն Թովմայիորը Կոտայքումդավադրաբար կալանավորել է Թեոդորոս Ռշտունուն և ուղարկել ԿՊոլիս:
Կայսրըերկյուղելով հայերի դժգոհությունիցԹեոդորոս Ռշտունուն կրկին հաստատել է իր պաշտոնին և փորձել քաղկեդոնականդավանանք պարտադրել հայերին: 648 թվականին Դվինում գումարված ժողովը մերժել է կայսեր առաջարկըՃանաչելովխալիֆայության գերիշխանությունը՝ Թեդորոս Ռշտունին երեք տարով երկիրն ազատել է հարկերիցպահպանել Հայոց այրուձինև ինքնուրույնությունը՝ կառավարման բոլոր հարցերումԹեոդորոս Ռշտունին և նրա որդի Վարդը արաբական 7 հազարանոցզորախմբի օգնությամբ հաղթել են Հայաստան խուժած բյուզանդական զորքերին և հասել մինչև Տրապիզոն:
652-ին պայմանագիրը վերահաստատելու հույսով Թեոդորոս Ռշտունին 1800 մեծատոհմիկ պատանդների հետ մեկնել էԴամասկոսորտեղ էլ վախճանվել է:
Հայաստանումհայոց եկեղեցու և Մամիկոնյան նախարարական տան գլխավորությամբշատ իշխաններ ըմբոստացանՌշտունյաց իշխանի դեմՆա մեկուսացավ երկրի պետական գործերիցՓաստորենեկեղեցին ու բյուզանդամետ նախարարներըչեղյալ հայտարարեցին հայ-արաբական պայմանագիրըՀետևանքն այն էրոր արաբական բանակը մտավ Հայաստան ևօգտվելով երկրի պառակտված վիճակիցգրավեց երկիրըկողոպտեց ու ավերակների կույտի վերածեց այնՓորձելով շտկելիրավիճակըԹեոդորոս իշխանը 1800 հայ մեծատոհմիկ ազնվականների հետ գնում է խալիֆայության մայրաքաղաքԴամասկոսՍակայն ավաղայլևս ոչինչ հնարավոր չեղավ փրկելՀայ կղերականներն ու բյուզանդամետ ուժերն արել էին իրենց սև գործըՀայաստանն այլևս գրավված էր արաբների կողմիցՎշտացածմիայնակ ու հուսահատմեկուսացած պետական գործերից`Թեոդորոս Ռշտունին քաշվեց իր տոհմական Աղթամար կղզինուր էլ շատ չանցած` 654 թմահացավ կասկածելիհանգամանքներումԹեոդորոս Ռշտունին հայ ժողովրդի պաշտած իրական հերոսներից էՇատ ուսումնասիրողներ նրակերպարը նույնացնում են հայոց ազգային էպոսի Քեռի Թորոսի հետՈրքանով է տեղին այդ համեմատությունըդժվար է ասելՍակայն մի բան պարզ էԹեոդորոս Ռշտունին իսկական հայ էր ու նվիրյալ հայրենասերՀայ ականավոր պատմաբան Լեոնտեղին է նկատել. «Եվ գուցե հայ ազգի ճակատագիրն այլ կերպ ընթանարեթե Թեոդորոս Ռշտունու նման քաղաքականմտածողներ շատ լինեին հայ կառավարող շրջանների մեջ»։

Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվհիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է:

Комментариев нет:

Отправить комментарий