Страницы

понедельник, 8 ноября 2021 г.

Հայկական մշակույթը XV-XVII դարերում

 ԴպրոցըՉնայած քաղաքական և սոցիալ

տնտեսական ծանր իրավիճակին ու անասելի կո­

րուստներին՝ Հայաստանում շարունակվել են նա­

խորդ դարաշրջանի կրթական ավանդույթները:

Կրթական կենտրոններ են հիմնվել նաև հայկա­

կան գաղթավայրերում:

XV դարասկզբին Հայաստանում կրթական

կյանքի կարևոր կենտրոն էր Տաթևի համալսարա­

նըորտեղ դասավանդում էր Գրիգոր Տաթևացին:

Դասավանդման համար օգտագործվում էին

թվաբանությանքերականությանմարդակազ­

մությանաստղաբաշխության վերաբերյալ հայ և

օտար հեղինակների աշխատություններըՏաթևի

համալսարանը եղել է վարդապետական աստի­

ճան շնորհող առավել հեղինակավոր կենտրոնը:

Գրիգոր Տաթևացին 1408 թՏաթևից շուրջ հար­

յուր ուսանողների հետ տեղափոխվում է Մեծոփա

վանքնոր շունչ հաղորդելով Հովաննես Մեծոփե­

ցու առաջնորդությամբ գործող դպրոցինԱյն գո­

յատևել է մինչև XV դարի կեսերը:

XV դարի առաջին կեսին Սյունիքում գործել է

Հերմոնի դպրոցըՀովհաննես Հերմոնացու առաջ­

նորդությամբՀայաստանում գործել են նշանավոր

այլ դպրոցներ ևսԴրանցից Երզնկայի Կապոսի

վանքի ուսումնական հաստատությունը որակվել է

որպես Հայաստան աշխարհում համայն հայոց ազ­

գի «լուսատու»:

Արևելյան Հայաստանի կրթական ու մշակութային

առաջընթացին նպաստում է XVII դարի սկզբներին

Սյունյաց աշխարհում հիմնված ևս մեկ հաստատու­

թյունՄեծ կամ Հարանց անապատի դպրոցը:

Մովսես Տաթևացին 1620–ական թթհիմնադրում

է Երևանի Անանիա առաքյալի անապատը և Հով­

հաննավանքի դպրոցըՎերջինս թեև շուտով տե­

ղափոխվում է Էջմիածին:

Հայկական դպրոցներ էին գործում նաև գաղ­

թավայրերում՝ ՂրիմումՆոր Ջուղայում և այլուր:

ՏպագրությունըՀակոբ ՄեղապարտՏպագրու­

թյան գյուտը նոր փուլ նախանշեց և անգնահատե­

լի դեր ունեցավ մշակույթի զարգացման գործում:

XVI դարում հայ մշակույթի ամենախոշոր նվաճումը

Հակոբ Մեղապարտի կողմից հայկական տպագ­

րության հիմնադրումն էրՀայերեն առաջին տպա­

գիր գիրքը` «Ուրբաթագիրքը», լույս տեսավ Վենե­

տիկում 1512 թ.: Մերձավորարևելյան լեզուների մեջ

եբրայերենից հետո հայերենը դարձավ հաջորդ լե­

զունորն ունեցավ իր տպագրական արվեստը:

Հայ տպագրության մեջ հաջորդ քայլը կատա­

րում է դիվանագիտական առաքելությամբ Հռոմ

ուղարկված Աբգար դպիր ԹոխաթեցինՆահայե­

րեն նոր տպատառեր պատրաստելով, 1565 թան­

ցնում է Վենետիկորտեղ էլ մեծադիր թերթի վրա

տպագրում է տոմարացույց:

Հայ գործիչներըօգտագործելով տպագրական

գյուտի ընձեռած հնարավորություններընոր ուղի

բացեցին հայոց մեջ լուսավորության տարածման

համարՏպագրվեցին պատմականհոգևորքերա­

կանագիտականբնագիտականաշխարհագրա­

կան և այլ բնույթի աշխատություններ:

Խաչատուր Կեսարացու ջանքերով 1638 թհայ­

կական տպարան է ստեղծվում Նոր ՋուղայումԱյն

հիմնվել էր ոչ թե Եվրոպայից բերվածայլ ամբող­

ջապես տեղում պատրաստված տպագրական գոր­

ծիքներով:

ԱրվեստըՀայաստանի քաղաքական և սո­

ցիալտնտեսական վիճակն իր կնիքն էր թողել

նաև արվեստի զարգացման վրաԱյդուհանդերձ,

որոշ բնագավառներ շարունակել են որոշակի զար­

գացում ապրել:

XV դարի աչքի ընկնող բանաստեղծ էր Մկրտիչ

ՆաղաշըՆա նաև եղել է լավ նկարիչնաղաշորից

էլ ծագում է նրա անունըԽոշորագույն բանաս­

տեղծ էր Նահապետ ՔուչակըՀաջողություններն

ակնառու էին մանրանկարչության բնագավառում:

Մեծ զարգացում է ապրել գորգագործական ար­

վեստըՀայկական գորգերն արտահանվում էին

շատ երկրներՀայտնի էին հատկապես «վիշապա­

գորգերը»:

Հայտնի արհեստավորներ էին նորջուղայեցի­

ներըՆրանք ռուսաց Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարին

նվիրեցին «Ալմաստե գահ»: Նոր ջուղայեցի Աստ­

վածատուր (ԲոգդանՍալթանովը նկարիչ էր ռու­

սական արքունիքում:

Նշանակալի զարգացում է ապրել նաև խաչքա­

րային արվեստըՀայ խոջաները Հին Ջուղայի

գերեզմանատանը կանգնեցրել էին ավելի քան 10 հա­

զար խաչքարՆրանց մի մասն արվեստի կատարյալ

գլուխգործոց էրՑավոքմեր օրերում ադրբեջանցի

ջարդարարների կողմից լիովին ոչնչացվել է համաշ­

խարհային արժեք ունեցող այդ հսկա գանձարանը

Комментариев нет:

Отправить комментарий