Страницы

вторник, 14 декабря 2021 г.

Նէպը և դրա արդյունքը

Առաջին համաշխարհային պատերազմից և դրան հաջորդած քաղաքացիականպատերազմից հետո Ռուսաստանի տնտեսությունը գտնվում էր խիստ ծանր վիճակումևառաջացել էր համակարգային լուրջ փոփոխությունների անհրաժեշտությունորն էլ ստիպեցԼենինին ժամանակավորապես դադարեցնել երկրում «սոցիալստական շինարարությունը» ևնոր քաղաքականություն մշակելորն էլ փոխարինելու եկավ 1918-1922 թվականների ռազմական կոմունիզմին:

ՆԵՊ-ին անցնելու առաջին միջոցառումները իրականցրեցին գյուղատնտեսության ոլորտում։Արգելվեցին հացահատիկի ու այլ մթերքների բռնագրավումներըվերացվեցպարենմասնատրումըընդունվեց պարենահարկի մասին օրենքը։ Պետության տուրքըվճարելուց հետո գյուղացին իրավունք ուներ ազատ տնօրինելու ստացած բերքի ավելցուկը։1923-ին վերագործարկվում է Երևանի գինու-կոնյակի (ARARAT) կաշվի երկու փոքրգործարանները և մի շարք այլ ձեռնարկություններ։ 1923-24թթ-ի ընթացքում սկսվեցինՀայաստանի արդյունաբերության կարևորագույն ճյուղերից մեկիպղնձաարդյունաբերությանվերականգնման աշխատանքները ինչի շնորհիվ շուտով Կապանում վերսկսվեց պղնձիձուլումը։ Խորհրդային երկրի կառավարման ժամանակ Ռուսաստանի գրեթե բոլորնահանգներում տասնյակ հազարավոր գյուղացիներ զինված պայքար սկսեցին բոլշևիկյանվարչակարգի դեմ։ Երկրում աղետալի վիճակ էր այդ ամենը փոխվեց , երբ սկսվեց Նէպը։ Այդժամանակ տնտեսությունը զարգացում ապրեց։

Նէպի կենսագործումը նպաստեց երկրի ճգնաժամի հաղթահարմանըՀայաստանում այդտարիներին վերականգնվեց գյուղատնտեսությունըսկսեցին դրվել արդյունաբերությանհիմքերըորոշ չափով բարելավվեց ազգաբնակչության կենսամակարդակը: 1928թՀայաստանի տնտեսությունը հասավ նախապատերազմյան՝ 1913թմակարդակին:

Չնայած որոշ հաջողությունների նէպը շուտով կասեցվեց ստալինյան ղեկավարության կողմիցՆէպի ձախողման ու վերացման պատճառներն առավելապես կապված էին ոչ թետնտեսականայլ քաղաքական և գաղափարախոսական խնդիրների հետ:

Պետությունը տարեցտարի մեծացնում էր իր միջամտությունը երկրի տնտեսական կյանքինվերահսկվում էր գներըսահմանափակում ձեռնարկությունների ինքնուրույնությունըՎերակենդանացվեց ռազմական կոմունիզմի ժամանակների գործելակերպը:

Տեխնիկատնտեսական հետամնացությունն արագորեն վերացնելու նպատակով որոշվեցիրականացնել արդյունաբերացումՈրոշվեց երկրի արդյունաբերացումն սկսել ոչ թե թեթև ուսննդի արդյունաբերություններիցինչպես տեղի էր ունեցել զարգացած արդյունաբերականպետություններումայլ ծանր արդյունաբերությունիցՆպատակտ ԽՍՀՄ-ը մեքենաներ ևսարքավորումներ ներմուծող երկրից դրանք արտադրող երկրի վերածելն էր:

Արագ արդյունաբերացման համար անհրաժեշտ միջոցները հնարավոր էր հայթայթել միայներկրի ներսումՖինանսավորման աղբյուր դարձան խիստ ծանր հարկերըվանքերի ուեկեղեցիների ունեցվածքիթանգարաններում պահվող ազգային հարստությանբռնագրավումըԱշխատավորներին տրվում էր չնչին աշխատավարձ:

Արդյունաբերացումն առաջացրեց բնապահպանական խնդիրներՀրազդան գետի վրակառուցված հիդրոէլեկտրակայաններն աշխատում էին Սևանից բաց թողած ջրի հաշվինորըհանգեցրեց լճի մակարդակի իջեցմանըՇրջակա միջավայրին և մարդկանց առողջությանըզգալի վնաս հասցրին քիմիական և լեռնամետաղաձուլական ձեռնարկությունների թունավորարտանետումներըԴժվարություններ էին առաջացել նաև հացամթերումների բնագավառում:

Քիմիական արդյունաբերության նոր կենտրոններ դարձան Ղարաքիլիսան և ԵրևանըՂարաքիլիսայում կառուցվեց խոշոր քիմիական կոմբինատ՝ կարբիդի և այլարտադրամասերով: 1933թԵրևանում սկսվեց արհեստական կաուչուկի խոշոր գործարանիկառուցումը
Արդյունաբերացման ուղղակի արդայունք էր բանվոր դասակարգի ևճարտարագիտատեխնիկական անձնակազմի քանակական աճը: 1928-1940թթբանվորներիթիվն ավելացավ 4,5 անգամ՝ հասնելով 92,4 հազարի:

Որպես խնդրի լուծման միջոց առաջարկվեց կոլեկտիվ տնտեսությունների կազմակերպումը
Գյուղացուն զրկում էին տասնամյակներ շարունակ երազած հողաբաժնից և հարկադրումորհրաժարվի դարավոր կենցաղավարությունից՝ հանուն կոլեկտիվ աշխատանքի և գյուղի«սոցիալիստական» վերակառուցմանԱյսինքն գյուղացին օտարվում էր հողիցՀաստատվեցին ժամկետներորոնց ընթացքում պետք է իրականացվեր կոլեկտիվացումըՍկզբում այդ գործընթացը պետք է ավարտվեր հացահատիկ արտադրող շրջաններում:

1929թնոյեմբերին Ստալինը, «Մեծ բեկման տարին» հոդվածում կեղծելով իրականությունըներկայացրեց՝ իբր գյուղում տեղի է ունեցել արմատական բեկում կոլեկտիվացման օգտինքանզի միջակ գյուղացինորը գյուղացիության մեծամասնությունն էարդեն նախընտրում էկոլտնտեսությունըՉնայած նրանոր գյուղացին դե պատրաստ չէր սրանՀայաստանիղեկավար մարմիններն անցան խնդրի իրականացմանը:

Ամեն տեսակի բռնություններ գործադրելով չքավոր գյուղացիներին ստիպում էինանդամագրվել կոլեկտիվ տնտեսություններինՍրանով խախտվում էր կոլեկտիվացմանկամավորության սկզբունքը:

Այս ամենի արդյունքում գյուղացիությունը զինված դիմադրություն սկսեց՝ ի պատասխանբռնաճնշումների և հարկադրական կոլեկտիվացմանՀայաստանի առանձին շրջաններում՝ԴարալագյազՇամշադինՎեդիԹալինպայքարը կրում էր զինված բնույթ
1930
թմարտից մինչև մայիս ամիսները Դարալագյազի ամբողջ շրջանը գտնվում էրապստամբած գյուղացիների ձեռում:
Հակակոլտնտեսային շարժումն արտահայտվեց նաև գյուղացիների կողմից իրենցանասուններն անխնա կոտորելու ձևովԱյդ պայմաններում Հայաստանում խոշոր եղջերավորանասունների գլխաքանակը կրճատվեց 30%-ով:

Գյուղացիության ելույթները շուտով ճնշվեցինսակայն իշխանությունները ստիպված էինհևաժարվել համատարած կոլեկտիվացման կարգախոսից:

Որպես ճնշման միջոց պետությունը գյուղացիական տնտեսությունների նկատմամբ սկսեցկիրառել հարկերի ավելացման քաղաքականությունըԱյդ ամենին ավելացավ 1932-1933թթահավոր սովըԴրանից ամենից շատ տուժեց Սևանա լճի ավազանի բնակչությունըԱպրելումիջոց գտնելու համար հազարավոր մարդիկ լքեցին իրենց բնակավայրերը:

Գյուղատնտեսության կոլեկտիվացումը տնտեսական վերելք չապահովեցընդհակառակը՝անկում ապրեցին նրա բոլոր ճյուղերըՀանրային սեփականության համակարգընյութականշահագրգռվածության բացակայությունը չէին կարող աշխատանքի արտադրողականությունըբարձրացնելու խթան հանդիսանալ:

Комментариев нет:

Отправить комментарий